Erqonomik olmayan qoruyucu vasitələr işçilərin motivasiyasının azalmasına səbəb ola bilər.
Fərdi mühafizə vasitələri (FMV) iş yerində təhlükəsizliyin əsas elementidir. Lakin onların rolu yalnız xəsarətlərin və peşə xəstəliklərinin qarşısının alınması ilə məhdudlaşmır. FMV-lərin ergonomikası, yəni onların rahatlığı və insanın fizioloji xüsusiyyətlərinə uyğunluğu, birbaşa əmək məhsuldarlığına təsir göstərir. Rahatsız və ya düzgün seçilməmiş FMV işçinin effektivliyini və işdən məmnunluq səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
FMV-lərin ergonomikası istifadəçi üçün qoruyucu vasitələri maksimum dərəcədə rahat və funksional etmək elmi sahəsidir. Bu, insanın anatomik xüsusiyyətlərini, yerinə yetirilən tapşırıqların xarakterini və iş şəraitini nəzərə alır.
Erqonomik olmayan qoruyucu vasitələr bir sıra problemlərə səbəb ola bilər:
Fiziki narahatlıq: Forması uğursuz və ya ölçüsü düzgün olmayan tənəffüs yollarını qoruyan fərdi mühafizə vasitələri (FMV) baş bandının daha sıx bağlanmasına səbəb olur ki, bu da üzlə təmas xəttində qan dövranını pozur və başın arxa və temporal hissələrinə təzyiq göstərir. Bu, ağrıya, iş qabiliyyətinin azalmasına və səhv riskinin artmasına gətirib çıxarır. Bundan əlavə, üz dərisində yaranan qıcıqlanma və izlər işdən sonra uzun müddət keçmir ki, bu da belə FMV-lərin istifadəsinə marağı artırmır.
Hərəkət məhdudiyyəti: Həddindən artıq iri və ya sərt FMV-lər hərəkəti çətinləşdirə bilər ki, bu da xüsusilə çeviklik və dəqiqlik tələb edən işlər üçün kritikdir.
Diqqətin yayılması: FMV-lər üz üzərində daimi tənzimləmə tələb edirsə, işçi işə tam şəkildə cəmləşə bilmir.
Motivasiyanın azalması: Rahatsız FMV-lərin davamlı istifadəsi iş məmnuniyyətinin azalmasına və nəticədə işçi dövriyyəsinin artmasına səbəb ola bilər. Bütün bu faktorlar birlikdə əlavə emal, səhvlərin düzəldilməsi və işçilərin əvəzlənməsi üzrə xərclərin artmasına gətirib çıxarır.
Şirkətdə hazırlanmış “Respirator Kompleksi” proqramı çərçivəsində FMV-lərin kompleks qiymətləndirilməsi məqsədilə müəssisəmizin mütəxəssisləri tərəfdaşların istehsal sahələrində, birbaşa iş yerlərində obyektiv və subyektiv göstəricilərin monitorinqini aparırlar. Obyektiv göstəricilər arasında qoruyuculuq effektivliyi, nəfəs müqaviməti və maska altı mikroiqlim parametrlərinin alətlə ölçülməsi daxildir. Subyektiv göstəricilər isə istifadəçinin yuxarıda qeyd olunan parametrlər və alətlə ölçülməsi mümkün olmayan kriteriyalar (səsin aydınlığı, respiratoru götürüb-taxma rahatlığı və s.) üzrə şəxsi təəssüratlarını əhatə edir. Başqa sözlə, məlumatların toplanması və təhlili başa çatdıqdan sonra müəyyən FMV-lərin müəyyən iş yerlərində istifadəsi barədə tam təsəvvür əldə edilir.
Əldə olunan məlumat müəssisənin mütəxəssisləri tərəfindən istehsal olunan məhsulun təkmilləşdirilməsi üçün istifadə olunur. Hətta görünüşdə kiçik dəyişikliklər – maskanın korpusundakı xətti ölçülərin, səth əyrilik radiuslarının və material qalınlığının paylanmasının dəyişdirilməsi – ergonomikaya çox ciddi təsir göstərə bilər. Məsələn, bir respirator modelində ultrasəs qaynaq tikişləri arasındakı məsafənin 5 mm artırılması “ölçü uyğunluğu” parametri üzrə subyektiv qiymətin 3,4-dən 4,9-a yüksəlməsinə səbəb olub, yəni “qaneedici” dərəcəsindən “əla” dərəcəsinə keçib. Eyni zamanda, alətlə ölçülən qorunma göstəricisi dəyişməyib.
Şirkət tərəfindən istehsal olunan demək olar ki, bütün modellərdə baş bandının dartılma gərginliyini tənzimləmək imkanı mövcuddur. Bu, respiratorun üzlə təmas etdiyi səth sahəsinin artırılması ilə birlikdə, uyğunlaşdırılmış yarım maskanın üzə göstərdiyi təzyiqi o qədər azaldır ki, respiratorun istifadəsinin izləri və ya basqı ləkələri tamamilə yoxa çıxır. Burada qeyd etmək lazımdır ki, çox vaxt “yaxınlıq sıxlığı” parametrinin subyektiv qiymətləndirilməsi ilə real qoruyuculuq əmsalı göstəriciləri arasında fərq müşahidə olunur. Yəni ergonomik olmayan respiratorlara alışmış işçidə “çox sıxır – yaxşı oturur” kimi möhkəm bir məntiqi əlaqə yaranıb. Qoruyuculuq göstəricilərinin vizual nümayişi belə stereotipi qırmağa kömək edir.
Buna həmin dövrdəki, əvvəl təsəvvür edilməyəcək dərəcədə respiratorun düzgün qoyulmaması ilə bağlı çoxsaylı foto və videolar sübutdur. Göstərilən tədbirlərin nəticəsi olaraq, istehsal olunan FMV-lər təlimsiz istifadəçilərin asanlıqla götürüb-taxmasını təmin etmək üçün uyğunlaşdırılmışdır. Baş bandının sürüşən düyün sxemi üzrə yerləşdirilməsi və daha yüksək dartılma əmsalına malik rezinlərin istifadəsi, məsələn, respiratorun baş geyimi və ya həcimli saç düzümü üzərində taxılarkən yaranan səhvlərin neqativ təsirini minimuma endirməyə imkan verir.
Tibb işçilərinin diqqətinə çatdırdıqları digər məsələ respiratoru götürüb-taxarkən və uyğunlaşdırarkən əllərin respiratorun daxili səthi ilə təmasının qadağan olunmasıdır. Nəticədə yeni respiratorlarda əlavə konstruktiv elementlər yaranıb ki, bu da respiratoru daxili səthlə təmas etmədən götürüb-taxmağa və düzəltməyə imkan verir. FMV-lərin ergonomikasını artıran digər nümunə isə onların digər qoruyucu vasitələrlə uyğunluğunun yaxşılaşdırılmasıdır. Məsələn, eynəklərin buğlanmasının qarşısını almaq və azaltmaq üçün çıxış ventilli respiratorlarda ventildən çıxan hava axını çənə və boyun sahəsinə yönəldilir, bu da nəmlənmiş havanın eynəklərin səthi ilə təmasını minimuma endirir. Ventilsiz respirator modellərində isə buğlanmanın azaldılması üçün burun nahiyəsində əlavə material qatları tətbiq edilir, bu da nəfəs çıxışına əlavə müqavimət yaradaraq eynəklərin sahəsinə daxil olan hava miqdarını azaldır.
FMV-lərin uyğunluğu ilə bağlı tez-tez qeyd olunan digər problem respirator və dəbilqənin birgə istifadəsidir. Bu, belə izah olunur ki, respirator havadakı zərərli maddələrin PDK səviyyəsini aşan iş yerlərində istifadə olunmalıdır, dəbilqə isə demək olar ki, müəssisənin bütün ərazisində tələb olunur. Nəticədə işçi adətən bütün iş növbəsi boyunca dəbilqə taxır, eyni zamanda respiratorun taxılması yalnız müəyyən hallarda lazım olur. Nəticədə bəzi hallarda işçilər fasilələr zamanı respiratoru dəbilqənin ön hissəsində saxlamaq üçün baş bandının yuxarı hissəsini dəbilqənin üzərinə qoyurlar. Bu, lentlərin gərginliyinin bərabərsizliyinə və üz dərisinə əlavə təzyiqin yaranmasına səbəb olur, narahatlıq yaradır və uyğunluğu pisləşdirir.
Digər hallarda baş bandının hər iki hissəsi boyuna qoyulur ki, fasilə zamanı respiratoru aşağı endirmək mümkün olsun. Lakin bu, həmçinin uyğunluğun pisləşməsinə və narahatlığa səbəb olur. Ergonomikanın yaxşılaşdırılmasına yönəlmiş həll respiratorun RK 9000 seriyasını qoruyucu dəbilqəni çıxarmadan götürüb taxmağa imkan verən baş bandı dizaynı oldu. Bu təkmilləşdirmə sənaye müəssisələrində daha çox tələbata malikdir.
Nəticə
Fərdi mühafizə vasitələrinin (FMV) ergonomikası yalnız rahatlıq məsələsi deyil, həm də əmək məhsuldarlığının vacib amilidir. Rahat və funksional qoruyucu vasitələr işçilərin daha effektiv işləməsinə, yorğunluğun azalmasına və motivasiyanın yüksəlməsinə imkan verir. Ergonomik FMV-yə sərmayə qoymaq yalnız təhlükəsizliyə deyil, həm də iş keyfiyyətinin artırılması ilə biznesin uğuruna töhfə verir.
İşəgötürənlərə yalnız qoruma təmin edən deyil, həm də rahatlıq verən FMV-lərin seçiminə diqqət yetirmək tövsiyə olunur. Nəticədə, bu sərmayə məhsuldarlığın və işçilərin sədaqətinin artması ilə özünü doğruldur.
